Süper yıldız patlaması Dünya’yı karanlığa gömebilir mi?

21 Jun 2019

Pixabay

CU Boulder'da görev alan bilim insanları dikkat çekici bir uyarıda bulundu. Yıldızlarda meydana gelen 'süper patlama'nın Güneş'te de her an yaşanabileceğini belirten uzmanlar, böyle bir olayın tüm elektronik cihazları bozacağını ve dünyanın karanlığa gömülebileceğini belirtti.

Süper patlama nedir? Yıldızlar nasıl ölürler? Gezegenimizin içinde bulunduğu sistemin tek yıldızı olan Güneş Dünya için son derece önemli. Ancak Güneş’te yaşanacak anlık enerji patlamaları, elektronik cihazların yok olmasına sebep olabilir. Güneşten yaklaşık 50 kat büyük olan ve çekirdeğinde antimadde barındırdığından şüphelenilen esrarengiz yıldız, ölüme karşı direnciyle astronomları şoka uğratıyor. Patlamalar sonucunda açığa çıkan ışık dalgaları belki de milyonlarca yıl sonra dünyamıza ulaşır. Bu nedenle bir yıldıza bakmak ve ya onun patladığını görmek bir nevi zaman yolcuğu yapmaktır.

CU Boulder’da görev alan bilim insanları tarafından yapılan açıklamaya göre, Güneş’te “süper patlama” ismi verilen şiddetli bir patlamanın yaşanabileceğinin altı çizildi. Söz konusu patlamanın gerçekleşmesi durumunda ise dünya çapındaki elektronik aygıtların zarar görebileceği vurgulandı. Böyle bir patlamanın yörüngedeki uyduları da etkileyebileceği, bunun da küresel çapta bir soruna neden olabileceği belirtiliyor.

Bahsi geçen patlamaların genellikle daha genç ve daha aktif yıldızlarda gerçekleştiği tahmin ediliyordu. Ancak son çalışma sonrası bu tarz patlamaların Güneş gibi olgun yıldızlarda da görülebileceği ortaya çıktı.

Yapılan açıklamada keşfi gerçekleştiren bilim insanlarının, gezegenimizin emniyetini sağlamaları için yetkililerle iletişime geçtiği bilgisine yer verildi.

Enerji yayan yıldız patlamaları

Süpernovalar çok miktarda enerji yayan yıldız patlamalarıdır. Genellikle birkaç hafta sürerler ve bu sırada içinde bulundukları gökadanın aşırı miktarda aydınlanmasına sebep olurlar. Bir süpernova patlaması sırasında Güneş’in tüm ömrü boyunca yayacağı kadar enerji salınabilir. Süpernova patlamalarından artakalan gaz ve toz bulutlarına süpernova kalıntısı denir.

Nerede ve ne zaman süpernova patlaması olacağının önceden tahmin edilmesi çok zordur. Ayrıca süpernova patlamaları nadir gerçekleşen olaylar olduğundan (Samanyolu’nda yaklaşık her 50 yılda bir süpernova patlaması olduğu tahmin ediliyor) süpernova patlamalarını gözlemleyebilmek için uzayın çeşitli bölgelerinin sürekli izlenmesi gerekir. Süpernova patlamaları keşfedildikleri yıllara göre adlandırılır. Örneğin bilinen ilk süpernova patlaması MS 185’te Çinli gökbilimciler tarafından kayıtlara geçirilmiştir ve SN 185 adıyla anılır. Günümüzdeki gelişmiş gözlem aletleriyle her yıl çok sayıda süpernova patlaması gözlemlendiği için isimlendirme yapılırken yıldan sonra o yıl keşfedilen kaçıncı süpernova patlaması olduğunu belirten harfler de kullanılıyor. Örneğin SN 2006a, 2006’da keşfedilmiş birinci süpernova patlaması; SN 2006c, 2006’da keşfedilmiş üçüncü süpernova patlaması anlamına geliyor.

Süpernova patlamaları çeşitli biçimlerde oluşabilir. Bunlardan biri nükleer füzyon tepkimeleri sonucunda yıldızların patlamasıdır. Kütlesi belirli bir değerin üzerinde olan yıldızların sıcaklığı yükseldiği zaman karbon füzyonu başlayabilir ve bunun sonucunda yıldız patlayarak yok olabilir. Süpernova patlamaları büyük kütleli yıldızların çökmesi sırasında da meydana gelebilir. Yıldızın iç basıncının kendi kütleçekimini yenemediği durumda yıldız çökmeye başlar. Bu sırada kütleçekiminden kaynaklanan potansiyel enerjinin azalması yıldızın dış katmanlarının yıldızdan uzaklaşmasına ve bir süpernova patlaması yaşanmasına neden olabilir. Ancak kütle belirli bir değerin üzerindeyse süreç nötron yıldızı ya da karadelik oluşumuyla da sonuçlanabilir. Bu durumda yıldızdan etrafa yayılan madde ve enerji miktarı daha az olur.

Süpernova patlamalarının çeşitli türleri vardır: Ia, Ib, Ic, IIn, II-L, II-P. Bu türlerin en önemlisi Ia’dır. Çünkü bu patlamalar sırasındaki azami parlaklık her zaman hemen hemen aynıdır. Bu durum uzayın bir bölgesinde meydana gelen süpernova patlamasının Dünya’dan gözlemlenen parlaklığının kullanılarak o bölgenin Dünya’ya uzaklığının hesaplanabilmesini sağlar.