C\u00fcce g\u00f6kadalar gibi k\u00fc\u00e7\u00fck y\u0131ld\u0131z sistemlerinin de Samanyolu’nun ana yap\u0131 ta\u015flar\u0131 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Bununla birlikte, galaksimizdeki y\u0131ld\u0131zlardan ka\u00e7 tanesinin ve hangi t\u00fcrde olanlar\u0131n\u0131n uydu c\u00fcce galaksilerinden kaynakland\u0131\u011f\u0131 belirsizdir.<\/p>\n
\u00c7in Bilimler Akademisi Ulusal Astronomik G\u00f6zlemcilerinden (NAOC) Profes\u00f6r Zhao Gang’\u0131n liderli\u011findeki uluslararas\u0131 bir ekip, \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f bir c\u00fcce galaksiden toplanan kimyasal olarak tuhaf bir y\u0131ld\u0131z ke\u015ffetti. B\u00fcy\u00fck G\u00f6ky\u00fcz\u00fc Alanl\u0131 \u00c7ok Ama\u00e7l\u0131 Fiber Spektroskopik Teleskop (LAMOST) ve Subaru teleskopuyla elde edilen sonu\u00e7lara g\u00f6re, y\u0131ld\u0131z\u0131n evrendeki en bol bulunan sekizinci element olan magnezyuma, al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k derecede d\u00fc\u015f\u00fck bir oranda sahip oldu\u011fu ke\u015ffedildi.<\/p>\n
Bu arada ke\u015ffedilen y\u0131ld\u0131zda evropiyum, alt\u0131n ve uranyum gibi a\u015f\u0131r\u0131 miktarda a\u011f\u0131r elementler bulundu. Ekip bulgular\u0131n\u0131 29 Nisan 2019’da Nature Astronomy’de yay\u0131mlad\u0131.<\/p>\n
Makalenin ba\u015fyazar\u0131 olan Zhao, \u201cY\u0131ld\u0131zlar, do\u011fum b\u00f6lgelerinin kimyasal bilgilerini koruyor. Samanyolu’nda olu\u015fan y\u0131ld\u0131zlar\u0131 c\u00fcce g\u00f6kadalarda olu\u015fan y\u0131ld\u0131zlardan kimyasal bolluklar\u0131na g\u00f6re ay\u0131rt edebiliyoruz.\u201d s\u00f6zlerini kulland\u0131.<\/p>\n
Bu tuhaf y\u0131ld\u0131z\u0131n kimyasal bile\u015fimi, Samanyolu ile etkile\u015fimle bozulan bir c\u00fcce galaksiden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Veriler, tek bir pozlamada 4 bin spektrum alan spektroskopik bir tarama teleskopu olan LAMOST ile elde edildi. \u015eimdiye kadar LAMOST, Samanyolu’nun olu\u015fumuyla ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar i\u00e7in 8 milyondan fazla y\u0131ld\u0131z spektrumu elde etti.<\/p>\n
Makalenin yazarlar\u0131ndan olan Xing Qianfan, \u201cLAMOST taraf\u0131ndan sa\u011flanan b\u00fcy\u00fck spektrumlar bize kimyasal olarak tuhaf y\u0131ld\u0131zlar bulmak i\u00e7in harika bir f\u0131rsat sunuyor. Bu y\u0131ld\u0131z t\u00fcr\u00fc, y\u0131ld\u0131z sistemlerinin kimyasal evrimini ke\u015ffetmek i\u00e7in kullan\u0131labilir. Yeni ve \u00e7ok fazla a\u011f\u0131r element i\u00e7eren yeni ke\u015ffedilen y\u0131ld\u0131z, bozulmu\u015f c\u00fcce galaksilerin kimyasal evrimini ara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 sunar. \u00d6rne\u011fin, Samanyolu’nun \u00e7evresinde bulunan c\u00fcce g\u00f6kadalar\u0131n y\u0131ld\u0131zlar\u0131ndaki demir bolluk oranlar\u0131, Samanyolu’ndaki y\u0131ld\u0131zlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fundakilerden \u00e7ok daha k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcr.\u201d ifadesini kulland\u0131.<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lardan Li Haining, “Bu, \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck miktarda magnezyum ve a\u015f\u0131r\u0131 miktarda a\u011f\u0131r element i\u00e7eren bir y\u0131ld\u0131z\u0131n ilk ke\u015ffidir.” dedi.<\/p>\n
Bu y\u0131ld\u0131z\u0131n a\u011f\u0131r elementlerinin a\u015f\u0131r\u0131 artmas\u0131, bu c\u00fcce galaksinin, demirden daha a\u011f\u0131r elementlerin olu\u015ftu\u011fu dominant proses olan y\u00fcksek verimli h\u0131zl\u0131 n\u00f6tron yakalama i\u015fleminden (r-proses) etkilendi\u011fini g\u00f6stermektedir. Bu i\u015flem c\u00fcce galaksideki ikili n\u00f6tron y\u0131ld\u0131zlar\u0131n\u0131n birle\u015fmesi s\u0131ras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015febilir.<\/p>\n
Zhao, \u201cKimyasal olarak tuhaf olan bu y\u0131ld\u0131z\u0131n ke\u015ffi, c\u00fcce galaksilerden toplanm\u0131\u015f y\u0131ld\u0131zlar\u0131n kimyasal olarak tan\u0131mlanmas\u0131n\u0131n iyi bir ba\u015flang\u0131c\u0131d\u0131r. Bu t\u00fcr y\u0131ld\u0131zlar Samanyolu’nun olu\u015fum tarihini \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in bir yol g\u00f6sterici olacakt\u0131r.\u201d dedi.<\/p>\n
Cambridge \u00dcniversitesi’nden bir grup astronom evrenin bilinen en k\u00fc\u00e7\u00fck y\u0131ld\u0131z\u0131n\u0131 ke\u015ffettiklerini duyurdu. \u015eu an i\u00e7in EBLM J0555-57Ab ismiyle an\u0131lan bu minik y\u0131ld\u0131z yakla\u015f\u0131k Sat\u00fcrn boyutlar\u0131nda ve G\u00fcne\u015f Sistemimizin gaz devi J\u00fcpiter’den \u00e7ok daha k\u00fc\u00e7\u00fck.<\/p>\n
Yery\u00fcz\u00fc’nden yakla\u015f\u0131k 600 \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzakl\u0131kta bulunan k\u00fc\u00e7\u00fck y\u0131ld\u0131z\u0131n yar\u0131\u00e7ap\u0131 G\u00fcne\u015f’in sadece %8.1’i, k\u00fctlesi ise %8.5’i kadar. Boyutlar\u0131 itibariyle gaz devi diyebilece\u011fimiz baz\u0131 b\u00fcy\u00fck gezegenlerden bile daha k\u00fc\u00e7\u00fck olan bu ilgin\u00e7 y\u0131ld\u0131z, b\u00f6ylesi k\u00fc\u00e7\u00fck boyutlar\u0131na ra\u011fmen yine de J\u00fcpiter’den tam 85 kat daha fazla k\u00fctleye sahip. \u0130nan\u0131lmaz yo\u011funlu\u011fu sayesinde \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00e7ekim kuvvetleri olu\u015fturabilen EBLM J0555-57Ab, ayr\u0131ca D\u00fcnya’dan da tam 300 kat daha fazla k\u00fctle\u00e7ekim kuvveti olu\u015fturabiliyor.<\/p>\n
Cambridge \u00dcniversitesi’nden bilim insanlar\u0131n\u0131n belirtti\u011fi ifadelere g\u00f6re J0555-57Ab y\u0131ld\u0131z\u0131, bir y\u0131ld\u0131z\u0131n olabilece\u011fi minumum veya minimuma \u00e7ok yak\u0131n boyutlara sahip, yani astronomlar bu y\u0131ld\u0131zdan ciddi anlamda daha k\u00fc\u00e7\u00fck ba\u015fka bir y\u0131ld\u0131z\u0131n ke\u015ffedilebilece\u011fine pek olas\u0131l\u0131k vermiyor. Zira J0555-57Ab e\u011fer biraz daha k\u00fc\u00e7\u00fck olsayd\u0131 y\u0131ld\u0131z\u0131n merkezindeki bas\u0131n\u00e7, f\u00fczyon reaksiyonlar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in yeterli olamayacakt\u0131. Bildi\u011finiz \u00fczere evrendeki t\u00fcm y\u0131ld\u0131zlar ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131 enerjiyi Hidrojen atomlar\u0131n\u0131n birle\u015ferek Helyuma d\u00f6n\u00fc\u015fmesinden, yani f\u00fczyon reaksiyonlar\u0131ndan sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n
Konuyla ilgili konu\u015fan ara\u015ft\u0131rma lideri Alexander Boetticher,”Yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z ke\u015fif asl\u0131nda y\u0131ld\u0131zlar\u0131n ne kadar k\u00fc\u00e7\u00fck olabileceklerini tekrar ortaya koymu\u015f oldu. E\u011fer bu y\u0131ld\u0131z biraz daha az k\u00fctleye sahip olsayd\u0131 \u00e7ekirde\u011finde hidrojen atomlar\u0131n\u0131n f\u00fczyon reaksiyonlar\u0131 ger\u00e7ekle\u015femeyecekti ve y\u0131ld\u0131z bir kahverengi c\u00fcceye d\u00f6n\u00fc\u015fecekti.” ifadelerini kullan\u0131yor.<\/p>\n
K\u00fc\u00e7\u00fck EBLM J0555-57Ab y\u0131ld\u0131z\u0131 WASP (Wide Angle Search for Planets) isimli aslen gezegen ke\u015ffetmek i\u00e7in olu\u015fturulan bir proje yard\u0131m\u0131yla ke\u015ffedilmi\u015f. EBLM J0555-57Ab y\u0131ld\u0131z\u0131n\u0131n ke\u015ffedilmesini sa\u011flayan \u00f6zelli\u011fi ise astronomide ikili sistem denilen bir y\u0131ld\u0131z sisteminin par\u00e7as\u0131 olmas\u0131 olmu\u015f. Astronomlar y\u0131ld\u0131z\u0131n bu \u00f6zelli\u011fi sayesinde t\u0131pk\u0131 normal bir gezegenin ke\u015ffedilmesi gibi, transit metodunu kullanarak evrenin bilinen en k\u00fc\u00e7\u00fck y\u0131ld\u0131z\u0131n\u0131n ke\u015ffine imza atm\u0131\u015flar.<\/p>\n
NASA gezegen bilimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan son y\u0131llar\u0131n en b\u00fcy\u00fck ke\u015ffini a\u00e7\u0131klad\u0131. D\u00fcnya\u2019m\u0131za yakla\u015f\u0131k 40 \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzakl\u0131kta k\u00fc\u00e7\u00fck bir y\u0131ld\u0131z \u00e7evresinde ya\u015fama uygun b\u00f6lgede ve D\u00fcnya gezegenin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde 7 gezegen ke\u015ffetti. Astronomlar daha \u00f6nce de 7 gezegen bar\u0131nd\u0131ran y\u0131ld\u0131z sistemleri ke\u015ffetmi\u015flerdi ama ilk defa bu kadar \u00e7ok D\u00fcnya ile benzer b\u00fcy\u00fckl\u00fckte gezegen bar\u0131nd\u0131ran hem de sadece 12 parsel yani 39 \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzakl\u0131kta bir sistem ke\u015ffediliyor. NASA\u2019dan astrofizik\u00e7i Elisa Quintana bu y\u0131ld\u0131z sisteminin inan\u0131lmaz oldu\u011funu ve yak\u0131nlar\u0131ndaki y\u0131ld\u0131zlar\u0131n da benzer gezegenlere ev sahipli\u011fi yap\u0131yor olabilece\u011fini belirtiyor.<\/p>\n
Trapper-1 ad\u0131ndaki bu k\u00fc\u00e7\u00fck y\u0131ld\u0131z komik skalada D\u00fcnya\u2019ya olduk\u00e7a yak\u0131n oldu\u011fu i\u00e7in bilim insanlar\u0131 sistemdeki gezegenlerin atmosferlerini kolayca inceleyebilecekler. Bu da sistemki gezegenlerin \u00e7e\u015fitlili\u011fine \u0131\u015f\u0131k tutabilir. Astronom Zachory Berta-Thompson bu sistemin k\u00fc\u00e7\u00fck gezegenlerin olu\u015fumuna dair ellerindeki en iyi laboratuvar olaca\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor.<\/p>\n
Ke\u015ffedilen gezegenlerin gerek k\u00fctle gerekse de y\u00f6r\u00fcngesinde olduklar\u0131 y\u0131ld\u0131za olan uzakl\u0131klar\u0131 su bar\u0131nd\u0131rabilmelerine olanak sa\u011fl\u0131yor. Gezegenlerin s\u0131v\u0131 su bar\u0131nd\u0131rabilmeleri i\u00e7in D\u00fcnya gezegeni gibi y\u0131ld\u0131zlara belli bir uzakl\u0131kta olmalar\u0131 gerekiyor. Yap\u0131lan modellemeler 7 gezegen i\u00e7inden \u00f6zellikle 3 tanesinin su bar\u0131nd\u0131rma \u015fans\u0131n\u0131n daha fazla oldu\u011funu g\u00f6steriyor.<\/p>\n
Sistemki 7 egzegen birbirlerine o kadar yak\u0131nki herhangi birinde olsan\u0131z g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde di\u011fer gezegenleri rahat\u00e7a g\u00f6rebilirsiniz hatta baz\u0131lar\u0131 g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde Ay\u2019dan daha b\u00fcy\u00fck olarak g\u00f6z\u00fck\u00fcr. G\u00fcne\u015f sistemimizde \u015fu an ki teknolojimizle en yak\u0131n gezegene gitmemiz aylar\u0131 bulurken ayn\u0131 teknolojile Trapper-1 sistemindeki gezegenler aras\u0131 mesafe bir ka\u00e7 haftadan bir ka\u00e7 g\u00fcne kadar k\u0131sa.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
C\u00fcce g\u00f6kadalar gibi k\u00fc\u00e7\u00fck y\u0131ld\u0131z sistemlerinin de Samanyolu’nun ana yap\u0131 ta\u015flar\u0131 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Bununla birlikte, galaksimizdeki y\u0131ld\u0131zlardan ka\u00e7 tanesinin ve hangi t\u00fcrde olanlar\u0131n\u0131n uydu c\u00fcce galaksilerinden kaynakland\u0131\u011f\u0131 belirsizdir. \u00c7in Bilimler Akademisi Ulusal Astronomik G\u00f6zlemcilerinden (NAOC) Profes\u00f6r Zhao Gang’\u0131n liderli\u011findeki uluslararas\u0131 bir ekip, \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f bir c\u00fcce galaksiden toplanan kimyasal olarak tuhaf bir y\u0131ld\u0131z ke\u015ffetti. B\u00fcy\u00fck G\u00f6ky\u00fcz\u00fc […]<\/p>\n","protected":false},"author":23,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[506],"tags":[],"class_list":["post-88009","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-astronomi"],"acf":[],"yoast_head":"\n