{"id":62525,"date":"2019-03-31T10:09:52","date_gmt":"2019-03-31T08:09:52","guid":{"rendered":"https:\/\/osr.org\/?p=62525"},"modified":"2024-05-24T17:43:23","modified_gmt":"2024-05-24T15:43:23","slug":"saturn-buyuklugunde-bir-ote-gezegen-kesfedildi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/osr.org\/tr\/blog\/astronomi\/saturn-buyuklugunde-bir-ote-gezegen-kesfedildi\/","title":{"rendered":"Sat\u00fcrn b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde bir \u00f6te gezegen ke\u015ffedildi"},"content":{"rendered":"
Gezegenin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc Sat\u00fcrn’e benziyor ve y\u0131ld\u0131z\u0131na \u00e7ok yak\u0131n, sadece 14 g\u00fcnde bir y\u00f6r\u00fcngeyi tamamlayarak y\u00fcksek bir y\u00fczey s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 olu\u015fturuyor denildi.<\/p>\n
Ekip, “TOI, D\u00fcnya’n\u0131n yakla\u015f\u0131k dokuz kat\u0131 yar\u0131\u00e7ap\u0131nda bir gaz gezegeni, Sat\u00fcrn ile ayn\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fckte, ayn\u0131 zamanda, yo\u011funlu\u011fun D\u00fcnya k\u00fctlesinin yakla\u015f\u0131k 60 kat\u0131d\u0131r.” a\u00e7\u0131klamas\u0131nda bulundu.<\/p>\n
TESS 18 Nisan 2018’de Florida’daki Cape Canaveral Hava Kuvvetleri \u0130stasyonu\u2019ndan SpaceX roketi ile f\u0131rlat\u0131ld\u0131. F\u0131rlatma an\u0131ndaki k\u00fctlesi: 362 kilogram olan uydunun maliyeti ise yakla\u015f\u0131k 200 milyon dolar. TESS’in ba\u015fl\u0131ca g\u00f6revi, \u00f6te gezegenler ad\u0131 verilen g\u00fcne\u015f sistemimizin d\u0131\u015f\u0131ndaki gezegenleri bulmak. \u0130ki y\u0131l sonra, TESS d\u00f6rt kamera kullanarak g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fcn y\u00fczde 85’ini taram\u0131\u015f olacak.<\/p>\n
Asl\u0131nda, Sat\u00fcrn’\u00fc y\u0131ld\u0131z ile kar\u0131\u015ft\u0131rmak \u00e7ok kolay olabilir. G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz o parlak y\u0131ld\u0131z\u0131n Ven\u00fcs m\u00fc J\u00fcpiter mi oldu\u011funu anlamak asl\u0131nda olduk\u00e7a kolay. Her \u015feyden \u00f6nce g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fcn en parlak iki cismi bu iki gezegenimizdir. Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6ncelikle g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz o parlak y\u0131ld\u0131z\u0131n ger\u00e7ekten bir y\u0131ld\u0131z m\u0131 yoksa Ven\u00fcs veya J\u00fcpiter mi olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlayabiliriz. Burada ay\u0131rt etmede en \u00f6nemli fakt\u00f6rlerden birisi y\u0131ld\u0131zlar\u0131n nokta kaynak olmalar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc, atmosferdeki dalgalanmalardan etkilenmeleri ve \u0131\u015f\u0131klar\u0131n\u0131n g\u00f6z k\u0131rpar gibi g\u00f6r\u00fcnmesidir. Gezegenlerde bu etki \u00e7ok daha azd\u0131r. Bu sayede gezegen oldu\u011funu anlad\u0131k diyelim, peki hangisi oldu\u011funu nas\u0131l ay\u0131rt edebiliriz?<\/p>\n
Her \u015fey \u00e7ok basit bir geometrik olaya dayan\u0131yor. Ven\u00fcs bir i\u00e7 gezegen oldu\u011fu i\u00e7in, yani D\u00fcnya ile G\u00fcne\u015f aras\u0131nda bir y\u00f6r\u00fcngeye sahip oldu\u011fu i\u00e7in biz D\u00fcnya\u2019dan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda Ven\u00fcs\u2019\u00fcn y\u00f6r\u00fcnge hareketini ay\u0131rt edebiliriz. Yani Ven\u00fcs y\u00f6r\u00fcngesi etraf\u0131nda nas\u0131l G\u00fcne\u015f\u2019in etraf\u0131nda dolan\u0131yorsa, g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde de G\u00fcne\u015f\u2019in etraf\u0131nda benzer \u015fekilde dolan\u0131r.<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla Ven\u00fcs; zaman zaman G\u00fcne\u015f\u2019in \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7erken, zaman zaman arkas\u0131nda kal\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde bu dolanma hareketi s\u0131ras\u0131nda bize g\u00f6re G\u00fcne\u015f\u2019in sa\u011f\u0131nda veya solunda da kalabilir. Bu sebeple Ay gibi evreler g\u00f6sterirken, ayr\u0131ca bu hareketi ile bir gezegen oldu\u011funu anlamam\u0131za imkan verdi\u011fi gibi bize onun J\u00fcpiter olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamam\u0131za da imkan sa\u011flar.<\/p>\n
A\u015fa\u011f\u0131daki g\u00f6rselde Ven\u00fcs ile D\u00fcnya\u2019n\u0131n y\u00f6r\u00fcngeleri aras\u0131nda bir \u00fc\u00e7gen g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Buradaki alfa a\u00e7\u0131s\u0131 bize Ven\u00fcs\u2019\u00fcn g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde G\u00fcne\u015f\u2019ten ka\u00e7 derece uzakta oldu\u011funu verir. Dikkat ederseniz bu a\u00e7\u0131 hi\u00e7bir zaman belirli bir de\u011ferin \u00fczerine \u00e7\u0131kamaz, yani Ven\u00fcs g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde G\u00fcne\u015f\u2019ten en fazla belirli bir derece uzakta g\u00f6r\u00fclebilir. Bunun aksine J\u00fcpiter bir d\u0131\u015f gezegen oldu\u011fu i\u00e7in g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde G\u00fcne\u015f\u2019ten olan g\u00f6rsel uzakl\u0131\u011f\u0131nda bir s\u0131n\u0131rlama yoktur.<\/p>\n
\u00d6ylesine parlak g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, g\u00f6ky\u00fcz\u00fcne o anda bakanlar muhakkak onu fark eder. Asl\u0131nda bu g\u00f6r\u00fclen bir y\u0131ld\u0131z de\u011fildir. Bu parlak g\u00f6k cismi, \u00e7o\u011funlukla Ven\u00fcs ya da J\u00fcpiter gezegenidir. Bazen ise bu g\u00f6kcismi Sat\u00fcrn gezegeni olabilir.<\/p>\n
Peki nas\u0131l oluyor da bu kadar parlak oluyorlar, hangisinin hangisi oldu\u011funu nas\u0131l ay\u0131rt edebiliriz? Y\u0131ld\u0131zlardan ay\u0131rt edebilmemiz m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?<\/p>\n
G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz o parlak y\u0131ld\u0131z\u0131n Ven\u00fcs m\u00fc J\u00fcpiter mi oldu\u011funu anlamak asl\u0131nda olduk\u00e7a kolay. Her \u015feyden \u00f6nce g\u00f6ky\u00fcz\u00fcn\u00fcn en parlak iki cismi bu iki gezegenimizdir. Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6ncelikle g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz o parlak y\u0131ld\u0131z\u0131n ger\u00e7ekten bir y\u0131ld\u0131z m\u0131 yoksa Ven\u00fcs veya J\u00fcpiter mi olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlayabiliriz. Burada ay\u0131rt etmede en \u00f6nemli fakt\u00f6rlerden birisi y\u0131ld\u0131zlar\u0131n nokta kaynak olmalar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc, atmosferdeki dalgalanmalardan etkilenmeleri ve \u0131\u015f\u0131klar\u0131n\u0131n g\u00f6z k\u0131rpar gibi g\u00f6r\u00fcnmesidir. Gezegenlerde bu etki \u00e7ok daha azd\u0131r. Bu sayede gezegen oldu\u011funu anlad\u0131k diyelim, peki hangisi oldu\u011funu nas\u0131l ay\u0131rt edebiliriz?<\/p>\n
Uzun yaz\u0131 okumaktan ho\u015flanmayanlar i\u00e7in yaz\u0131m\u0131z\u0131n hemen ba\u015f\u0131nda \u015funu s\u00f6yleyeyim: 2018 y\u0131l\u0131 bahar ve yaz aylar\u0131nda g\u00fcn bat\u0131m\u0131 s\u0131ras\u0131nda g\u00f6rece\u011finiz parlak g\u00f6kcismi, Ven\u00fcs gezegenidir. Detayl\u0131 bilgi almak isteyen okurlar\u0131m\u0131z, \u015fimdi yaz\u0131n\u0131n kalan\u0131n\u0131 okuyabilirler\u2026<\/p>\n
Her \u015fey \u00e7ok basit bir geometrik olaya dayan\u0131yor. Ven\u00fcs bir i\u00e7 gezegen oldu\u011fu i\u00e7in, yani D\u00fcnya ile G\u00fcne\u015f aras\u0131nda bir y\u00f6r\u00fcngeye sahip oldu\u011fu i\u00e7in biz D\u00fcnya\u2019dan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda Ven\u00fcs\u2019\u00fcn y\u00f6r\u00fcnge hareketini ay\u0131rt edebiliriz. Yani Ven\u00fcs y\u00f6r\u00fcngesi etraf\u0131nda nas\u0131l G\u00fcne\u015f\u2019in etraf\u0131nda dolan\u0131yorsa, g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde de G\u00fcne\u015f\u2019in etraf\u0131nda benzer \u015fekilde dolan\u0131r.<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla Ven\u00fcs; zaman zaman G\u00fcne\u015f\u2019in \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7erken, zaman zaman arkas\u0131nda kal\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde bu dolanma hareketi s\u0131ras\u0131nda bize g\u00f6re G\u00fcne\u015f\u2019in sa\u011f\u0131nda veya solunda da kalabilir. Bu sebeple Ay gibi evreler g\u00f6sterirken, ayr\u0131ca bu hareketi ile bir gezegen oldu\u011funu anlamam\u0131za imkan verdi\u011fi gibi bize onun J\u00fcpiter olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamam\u0131za da imkan sa\u011flar.<\/p>\n
A\u015fa\u011f\u0131daki g\u00f6rselde Ven\u00fcs ile D\u00fcnya\u2019n\u0131n y\u00f6r\u00fcngeleri aras\u0131nda bir \u00fc\u00e7gen g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Buradaki alfa a\u00e7\u0131s\u0131 bize Ven\u00fcs\u2019\u00fcn g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde G\u00fcne\u015f\u2019ten ka\u00e7 derece uzakta oldu\u011funu verir. Dikkat ederseniz bu a\u00e7\u0131 hi\u00e7bir zaman belirli bir de\u011ferin \u00fczerine \u00e7\u0131kamaz, yani Ven\u00fcs g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde G\u00fcne\u015f\u2019ten en fazla belirli bir derece uzakta g\u00f6r\u00fclebilir. Bunun aksine J\u00fcpiter bir d\u0131\u015f gezegen oldu\u011fu i\u00e7in g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde G\u00fcne\u015f\u2019ten olan g\u00f6rsel uzakl\u0131\u011f\u0131nda bir s\u0131n\u0131rlama yoktur.<\/p>\n
A\u015fa\u011f\u0131daki g\u00f6rselde verilen a\u00e7\u0131 en b\u00fcy\u00fck a\u00e7\u0131 de\u011feri de\u011fildir. En b\u00fcy\u00fck a\u00e7\u0131 de\u011feri i\u00e7in Ven\u00fcs\u2019\u00fcn bulundu\u011fu yerdeki a\u00e7\u0131 90 derece, yani te\u011fet olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla bir g\u00fcn bat\u0131m\u0131 sonras\u0131nda g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc d\u00f6nemlerde, Ven\u00fcs asla do\u011fu ufkunda g\u00f6r\u00fclmez (g\u00fcn do\u011fumu s\u0131ras\u0131nda g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc d\u00f6nemlerde de asla bat\u0131 ufkunda g\u00f6r\u00fcnmez). \u00c7\u00fcnk\u00fc a\u00e7\u0131sal uzakl\u0131\u011f\u0131 buna el verecek kadar fazla de\u011fildir. E\u011fer do\u011fu ufkunda parlak bir y\u0131ld\u0131z g\u00f6r\u00fcyorsan\u0131z bu J\u00fcpiter\u2019dir. Peki ya J\u00fcpiter de y\u00f6r\u00fcngesindeki konumu sebebiyle Ven\u00fcs ile yak\u0131n g\u00f6r\u00fcl\u00fcyorsa, o zaman hangisinin hangisi oldu\u011funu nas\u0131l ay\u0131rt ederiz?<\/p>\n
Bu durumda da parlakl\u0131klar\u0131na bakmam\u0131z yeterli, Ven\u00fcs g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde J\u00fcpiter\u2019e oranla daha parlak g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Dolay\u0131s\u0131yla parlak olan Ven\u00fcs\u2019t\u00fcr diyebiliriz.<\/p>\n
Yukar\u0131daki g\u00f6rselin bir di\u011fer sonucu da Merk\u00fcr\u2018\u00fcn g\u00f6ky\u00fcz\u00fcndeki hareketidir. Merk\u00fcr daha k\u00fc\u00e7\u00fck bir y\u00f6r\u00fcngede doland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in onun G\u00fcne\u015f\u2019ten olabilecek en b\u00fcy\u00fck a\u00e7\u0131sal uzakl\u0131\u011f\u0131 Ven\u00fcs\u2019ten de k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcr. Buradan da bir di\u011fer sonuca ula\u015f\u0131yoruz, yaln\u0131zca g\u00fcn bat\u0131m\u0131nda g\u00f6r\u00fcnmedikleri. Y\u00f6r\u00fcngeleri dolay\u0131s\u0131yla bir taraftayken G\u00fcne\u015f\u2019in solunda di\u011fer taraftayken ise sa\u011f\u0131nda kal\u0131rlar. Haliyle ya g\u00fcn do\u011fumu \u00f6ncesinde G\u00fcne\u015f\u2019ten \u00f6nce do\u011farlar ya da g\u00fcn bat\u0131m\u0131 sonras\u0131nda G\u00fcne\u015f\u2019ten hemen sonra batarlar. Fakat biz genelde g\u00fcn do\u011fmadan \u00f6nce uyan\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in daha s\u0131kl\u0131kla g\u00fcn bat\u0131m\u0131nda g\u00f6rmeye al\u0131\u015fk\u0131n\u0131z. Halbuki benzeri \u015fekilde g\u00fcn do\u011fumu s\u0131ras\u0131nda g\u00f6rmek de m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Gezegenin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc Sat\u00fcrn’e benziyor ve y\u0131ld\u0131z\u0131na \u00e7ok yak\u0131n, sadece 14 g\u00fcnde bir y\u00f6r\u00fcngeyi tamamlayarak y\u00fcksek bir y\u00fczey s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 olu\u015fturuyor denildi. Ekip, “TOI, D\u00fcnya’n\u0131n yakla\u015f\u0131k dokuz kat\u0131 yar\u0131\u00e7ap\u0131nda bir gaz gezegeni, Sat\u00fcrn ile ayn\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fckte, ayn\u0131 zamanda, yo\u011funlu\u011fun D\u00fcnya k\u00fctlesinin yakla\u015f\u0131k 60 kat\u0131d\u0131r.” a\u00e7\u0131klamas\u0131nda bulundu. TESS 18 Nisan 2018’de Florida’daki Cape Canaveral Hava Kuvvetleri \u0130stasyonu\u2019ndan SpaceX […]<\/p>\n","protected":false},"author":23,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[506],"tags":[],"class_list":["post-62525","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-astronomi"],"acf":[],"yoast_head":"\n