{"id":405586,"date":"2024-01-21T21:49:21","date_gmt":"2024-01-21T19:49:21","guid":{"rendered":"https:\/\/osr.org\/?p=405586"},"modified":"2024-05-24T16:33:17","modified_gmt":"2024-05-24T14:33:17","slug":"plutonun-otesinde-mars-buyuklugunde-gezegenler-gizleniyor-olabilir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/osr.org\/tr\/blog\/astronomi\/plutonun-otesinde-mars-buyuklugunde-gezegenler-gizleniyor-olabilir\/","title":{"rendered":"Pl\u00fcton\u2019un \u00f6tesinde b\u00fcy\u00fck gezegenler var m\u0131?"},"content":{"rendered":"
D\u0131\u015f G\u00fcne\u015f Sistemi, nihai vah\u015fi do\u011fa s\u0131n\u0131r\u0131 gibidir. G\u00fcne\u015f\u2019ten \u00f6yle uzakt\u0131r ki teleskoplar\u0131m\u0131z orada neler oldu\u011funu kolayca g\u00f6remez; gezegen diskinin uzak k\u00f6\u015felerinde ne t\u00fcr tuhaf g\u00f6k cisimlerinin sakland\u0131\u011f\u0131na dair herkesin bir tak\u0131m tahminleri var.<\/p>\n
Nept\u00fcn\u2019\u00fcn y\u00f6r\u00fcngesinden \u00f6telere uzanan k\u00fc\u00e7\u00fck ve buzlu kayalardan meydana gelen bir b\u00f6lge oldu\u011funu biliyoruz. Bu b\u00f6lge, c\u00fcce gezegenler olan Pl\u00fcton, Eris ve Haumea\u2019n\u0131n bulundu\u011fu Kuiper Ku\u015fa\u011f\u0131\u2019d\u0131r. Bunun \u00e7ok daha \u00f6tesinde, ger\u00e7ek boyutu bilinmeyen, t\u00fcm G\u00fcne\u015f Sistemi\u2019ni saran k\u00fc\u00e7\u00fck kayalardan olu\u015fan devasa ve k\u00fcresel bir alan olan varsay\u0131msal \u2018Oort Bulutu\u2019 mevcuttur.<\/p>\n
G\u00fcne\u015f Sistemi\u2019ndeki uzun d\u00f6ng\u00fcl\u00fc kuyruklu y\u0131ld\u0131zlar\u0131n\u0131n olu\u015ftu\u011fu yer de buras\u0131; peki, orada daha ba\u015fka neler saklan\u0131yor olabilir? Heyecan verici ihtimallerden biri, burada yaln\u0131zca herhangi bir eski gezegenin de\u011fil, yabanc\u0131 y\u0131ld\u0131zlardan gelmi\u015f olan gezegenlerin de bulunmas\u0131 olabilir.<\/p>\n
Son olarak, Princeton \u00dcniversitesi\u2019nden teorik astrofizik\u00e7i Amir Siraj, bak\u0131\u015flar\u0131m\u0131zdan gizlenen ka\u00e7 tane yabanc\u0131 gezegenin mevcut olabilece\u011fini hesaplad\u0131. Yapt\u0131\u011f\u0131 hesaplamalara bak\u0131l\u0131rsa, tamamen matematiksel bir d\u00fczeyde olmak \u00fczere, Mars\u2019tan daha b\u00fcy\u00fck k\u00fctleye sahip 1,2 gezegen, Mars ile benzer bir k\u00fctleye sahip olan 2,7 ve Merk\u00fcr\u2019\u00fcnkine benzer bir k\u00fctleye sahip olan 5,2 gezegen var olabilir.<\/p>\n
Bunlar yaln\u0131zca hesaplanm\u0131\u015f tahminler ve di\u011fer hesaplanm\u0131\u015f tahminlere dayan\u0131yor; bununla birlikte, d\u0131\u015far\u0131da, uzaklardaki bir y\u0131ld\u0131zdan buraya gelen tek bir gizli d\u00fcnya olabilece\u011fi fikri bile tam anlam\u0131yla b\u00fcy\u00fcleyici bir tahmin.<\/p>\n
Bu soru, ilk olarak 2000 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan, serbest dola\u015fan ya da \u2018ba\u015f\u0131bo\u015f gezegen\u2019 ad\u0131yla bilinen olgunun ke\u015ffedilmesiyle ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bunlar, y\u0131ld\u0131zlar\u0131ndan ka\u00e7an ve hi\u00e7bir ba\u011flant\u0131s\u0131 olmadan galakside dola\u015fmak \u00fczere ev sahibi sistemlerinden kurtulan gezegenlerdir. K\u00fctle\u00e7ekimsel etkile\u015fimlerin bu durumun olu\u015fmas\u0131 i\u00e7in gereken karars\u0131zl\u0131k durumunu fazlas\u0131yla kolay bir bi\u00e7imde \u00fcretti\u011fi ve uzayda oradan oraya savrularak dola\u015fan pek \u00e7ok gezegen yaratt\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n
Bu olgunun ne kadar yayg\u0131n oldu\u011fu hen\u00fcz bilinmiyor olsa da bu yaln\u0131z gezegenleri saptama konusunda gittik\u00e7e ilerliyoruz ve bu durum tahmin edilen say\u0131n\u0131n artan bir \u015fekilde daha da kesinle\u015fti\u011fi anlam\u0131na geliyor. Daha da ilgin\u00e7 olan \u015fey, bu gezegenlerin mutlak bi\u00e7imde ba\u011flant\u0131s\u0131z kalaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesidir. \u015eayet bir y\u0131ld\u0131za biraz fazla yakla\u015f\u0131rlarsa, y\u0131ld\u0131z\u0131n k\u00fctle\u00e7ekiminden etkilenirler. Bunun daha k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekte olabilece\u011fini zaten biliyoruz; zira, J\u00fcpiter ger\u00e7ek bir uzay kayas\u0131 ya\u011fmac\u0131s\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n
Siraj, bunun G\u00fcne\u015f\u2019e de olma ihtimalini ara\u015ft\u0131rmak istedi. Bu nedenle Samanyolu\u2019nda bulunan ba\u015f\u0131bo\u015f gezegenlerin say\u0131s\u0131n\u0131 ve ba\u015f\u0131bo\u015f gezegenleri yakalama ihtimali olan y\u0131ld\u0131zlar\u0131n y\u00fczdesini tahmin ederek i\u015fe ba\u015flad\u0131. Bu bilgiyi, bu gezegenlerin, G\u00fcne\u015f\u2019in k\u00fctle\u00e7ekimi taraf\u0131ndan yakalanacak kadar G\u00fcne\u015f Sistemi\u2019nin yak\u0131n\u0131ndan ge\u00e7me ihtimalini hesaplamak amac\u0131yla kulland\u0131.<\/p>\n
Yapt\u0131\u011f\u0131 hesaplamalar, Merk\u00fcr ile D\u00fcnya aras\u0131nda kalan so\u011fuk ve karanl\u0131k b\u00f6lgede \u00f6ylece as\u0131l\u0131 duran bir gezegenin var olma ihtimalinin fazlas\u0131yla y\u00fcksek oldu\u011funu ortaya koydu. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar makalede, \u201cDo\u011frudan bir teorik arg\u00fcmana dayanarak, yakalanan karasal gezegenlerin d\u0131\u015f G\u00fcne\u015f Sistemi\u2019nde gezinme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u00fcksek oldu\u011funu g\u00f6sterdik\u201d diye yaz\u0131yor:<\/p>\n
\u201cSonraki ara\u015ft\u0131rmalar, uzayda ba\u015f\u0131bo\u015f bi\u00e7imde dola\u015fan gezegenlerin yan\u0131 s\u0131ra di\u011fer y\u0131ld\u0131zlara ba\u011fl\u0131 gezegenlerin de yakalanmas\u0131n\u0131 ve tutulmas\u0131n\u0131 daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bi\u00e7imde g\u00f6zden ge\u00e7iren sim\u00fclasyonlar\u0131 i\u00e7ermeli. Bunlara ek olarak, sim\u00fclasyonlar y\u00f6r\u00fcnge d\u00fczlemi hususundaki olas\u0131l\u0131k da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 ve yakalanan gezegenlerin g\u00f6ky\u00fcz\u00fcndeki konumunu a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karabilir. Gelecekte ger\u00e7ekle\u015ftirilecek ara\u015ft\u0131rmalar, yakalanan gezegenlerin mevcudiyetini saptama do\u011frultusunda di\u011fer g\u00f6zlemsel testleri de incelemeli.\u201d<\/p>\n
\u015eayet bunlardan biri g\u00f6ky\u00fcz\u00fcnde yeterince uygun bir konumda duruyorsa, onu \u015fu anda \u015eili\u2019de yap\u0131m a\u015famas\u0131nda olan ve 2025 y\u0131l\u0131nda bilimsel operasyonlara ba\u015flamas\u0131 beklenen Vera C. Rubin G\u00f6zlemevi sayesinde saptayabilmemiz gerekti\u011fini de s\u00f6zlerine ekliyor.<\/p>\n