Ge\u00e7en y\u0131l tespit edilen ve be\u015f kez tekrarlanan gizemli radyo sinyali, nihayet kaynak galaksisine kadar takip edebildi\u011fimiz ilk h\u0131zl\u0131 radyo patlamas\u0131 (FRB) oldu.<\/p>\n
Bu, di\u011ferlerinden farkl\u0131 bir konumdayd\u0131 ve g\u00f6kbilimciler, bu sinyallerin nas\u0131l \u00fcretildi\u011fiyle ilgili daha \u00f6nceki varsay\u0131mlar\u0131n\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmek zorunda kalacaklar.<\/p>\n
Bu tekrarlanan sinyalin kayna\u011f\u0131, D\u00fcnya\u2019dan 500 milyon \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzakl\u0131kta bulunan bir sarmal g\u00f6kada ve bu da onu h\u0131zl\u0131 radyo patlamalar\u0131 (FRB) dedi\u011fimiz \u015feyin bilinen en muhtemel kayna\u011f\u0131 yap\u0131yor.<\/p>\n
Ayr\u0131ca, bu FRB\u2019ler \u00f6zellikle yedi \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 geni\u015fli\u011finde uzanan bir b\u00f6lgeden uzaya yay\u0131l\u0131yor; buras\u0131 y\u0131ld\u0131z olu\u015fumlar\u0131n\u0131n bolca ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 bir b\u00f6lge.<\/p>\n
Hollanda\u2019daki Amsterdam \u00dcniversitesi\u2019nden astronom Kenzie Nimmo, \u201cBu nesnenin konumu sadece daha \u00f6nce ke\u015ffetti\u011fimiz tekrarlanan FRB\u2019lerden de\u011fil, ayn\u0131 zamanda daha \u00f6nce incelenen FRB\u2019lerden de radikal bi\u00e7imde farkl\u0131,\u201d diyor.<\/p>\n
\u201cBu durum, tekrarlanan ve tekrarlanmayan h\u0131zl\u0131 radyo patlamalar\u0131 aras\u0131ndaki farklar\u0131 bulan\u0131kla\u015ft\u0131r\u0131yor. FRB\u2019ler Evren\u2019deki b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6lgesel \u2018hayvanat bah\u00e7esinde\u2019 \u00fcretiliyor ve g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olmas\u0131 i\u00e7in yaln\u0131zca belirli ko\u015fullar gerektiriyor olabilir.\u201d<\/p>\n
H\u0131zl\u0131 radyo patlamalar\u0131, Evren\u2019deki en tuhaf gizemler aras\u0131nda bulunuyor. Radyo teleskoplar\u0131 taraf\u0131ndan tespit edilen elektromanyetik radyasyondaki son derece k\u0131sa ve ani art\u0131\u015flar, en fazla birka\u00e7 milisaniye s\u00fcr\u00fcyor. Fakat bu k\u0131sa zaman aral\u0131\u011f\u0131nda 500 milyon G\u00fcne\u015f\u2019inkinden daha fazla enerjiyi uzaya sal\u0131yorlar.<\/p>\n
Bug\u00fcne dek tespit edilen h\u0131zl\u0131 radyo patlamalar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 yaln\u0131zca bir kez ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bunlar\u0131 \u00f6ng\u00f6rmek imk\u00e2ns\u0131z ve bu durum onlar\u0131n izini s\u00fcrmeyi son derece zor hale getiriyor; \u015fimdiye kadar sadece \u00fc\u00e7 tanesinin kayna\u011f\u0131 bir galaksiyle ili\u015fkilendirilebildi.<\/p>\n
\u00d6te yandan son y\u0131llarda, tekrar eden -fark edilir bir model olmadan tekrarlanan sinyaller patlatan- FRB\u2019leri saptamaya ba\u015flad\u0131k ve 2017\u2019de bilim insanlar\u0131 bunlardan birini kayna\u011f\u0131n\u0131n yak\u0131n\u0131na dek takip etmeyi ba\u015fard\u0131lar.<\/p>\n
Sonras\u0131nda, ge\u00e7en y\u0131l bilim insanlar\u0131, Kanada\u2019da ger\u00e7ekle\u015ftirilen \u2018CHIME\u2019 adl\u0131 deneyin sekiz adet tekrarlanan b\u00fcy\u00fck FRB tespit etti\u011fini ve bunun da bilinen tekrarlanan sinyal say\u0131s\u0131n\u0131 10\u2019a ula\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyurdu. \u015eimdi de bu yeni tekrarlanan sinyallerden birini -\u2018FRB 180916.J0158 + 65\u2019 ad\u0131 verilen bir sinyal (k\u0131saca FRB 180916)- g\u00f6kbilimciler kayna\u011f\u0131na dek takip ettiler.<\/p>\n
Uluslararas\u0131 bir astronomi ekibi, FRB 180916\u2019ye do\u011fru takip g\u00f6zlemleri ger\u00e7ekle\u015ftirebilmek i\u00e7in Avrupa \u00c7ok Uzun Temel hat \u0130nterferometri A\u011f\u0131\u2019na dahil olan sekiz teleskopu kulland\u0131. G\u00f6kbilimciler, be\u015f saatlik zaman diliminde d\u00f6rt yeni patlama daha tespit ettiler; bu ise sinyalin yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kayna\u011fa ula\u015fmalar\u0131na imk\u00e2n tan\u0131d\u0131.<\/p>\n
Ve bu adres, onlar\u0131 SDSS J015800.28+654253.0 adl\u0131 al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f bir sarmal galaksiye g\u00f6t\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n
B\u00f6ylece, kayna\u011f\u0131 saptanan ilk tekrarlanan h\u0131zl\u0131 radyo patlamas\u0131 FRB 121102 oldu. Patlamalar\u0131n 3 milyar \u0131\u015f\u0131ky\u0131l\u0131 mesafede bulunan ve metaller a\u00e7\u0131s\u0131ndan fakir bir c\u00fcce galaksiden kaynakland\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131. Sinyal, elektromanyetik radyasyonun bir manyetik alanla etkile\u015fime girmesiyle ortaya \u00e7\u0131kan ve \u2018Faraday etkisi\u2019 ad\u0131 verilen bir olgu nedeniyle bozulmu\u015ftu.<\/p>\n
Bu durum, FRB 121102\u2019nin galaktik merkezdeki s\u00fcper k\u00fctleli bir kara deli\u011fin etraf\u0131ndaki b\u00f6lgeye benzeyen a\u015f\u0131r\u0131 bir ortamda \u00fcretildi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrd\u00fc. \u0130lgin\u00e7tir ki, o da, bir y\u0131ld\u0131z olu\u015fum b\u00f6lgesine yak\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu.<\/p>\n
Bununla birlikte, di\u011fer \u00fc\u00e7 tekrarlanan FRB, \u00e7ok daha bilindik t\u00fcrden galaksilerde saptand\u0131; fakat bunlardan yaln\u0131zca bir tanesi y\u0131ld\u0131z olu\u015fumu b\u00f6lgesine yak\u0131nd\u0131.<\/p>\n
FRB 180916, \u2018Faraday etkisi\u2019 y\u00fcz\u00fcnden FRB 121102 kadar bozulmam\u0131\u015ft\u0131, bu da konumunun manyetik olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor; ve ayr\u0131ca galaktik merkezden olduk\u00e7a uzakta bir yerde oldu\u011fu saptand\u0131.<\/p>\n
VLBI-ERIC Ortak Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nden astronom Benito Marcote, \u201c\u0130lk tekrarlanan FRB\u2019de tan\u0131k oldu\u011fumuz \u00e7oklu patlamalar, \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck (c\u00fcce) bir galaksinin i\u00e7indeki \u00e7ok \u00f6zel ve a\u015f\u0131r\u0131 ko\u015fullardan ortaya \u00e7\u0131kt\u0131,\u201d diyor.<\/p>\n
\u201cBu ke\u015fif, bulmacan\u0131n ilk par\u00e7as\u0131n\u0131 temsil ediyor ama ayn\u0131 zamanda \u00e7\u00f6z\u00fclenden daha fazla soruyu a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kard\u0131; \u00f6rne\u011fin tekrarlanan ve tekrarlanmayan FRB\u2019ler aras\u0131nda temel bir fark olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorusu. \u015eimdi, bu patlamalar\u0131n kayna\u011f\u0131n\u0131n ne olabilece\u011fiyle ilgili daha \u00f6nceki fikirlerimize meydan okuyan ikinci bir tekrarlanan FRB\u2019nin yerini tespit ettik.\u201d<\/p>\n
Bug\u00fcne kadar saptanan FRB\u2019ler i\u00e7in muhtemel a\u00e7\u0131klamalar aras\u0131nda n\u00f6tron y\u0131ld\u0131zlar\u0131, kara delikler, e\u015flik\u00e7i y\u0131ld\u0131zlar\u0131 olan pulsarlar, i\u00e7e patlayan pulsarlar, \u2018blitzar\u2019 ad\u0131 verilen bir y\u0131ld\u0131z t\u00fcr\u00fc, gama \u0131\u015f\u0131n\u0131 patlamalar\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131 olgular (art\u0131k bunun n\u00f6tron y\u0131ld\u0131zlar\u0131n\u0131n \u00e7arp\u0131\u015fmas\u0131ndan kaynaklanabilece\u011fini biliyoruz) ve uzaya dev parlamalar yayan magnetarlar bulunuyordu.<\/p>\n
Son ara\u015ft\u0131rma bu yak\u0131c\u0131 soruyu cevaplayamam\u0131\u015f olabilir ama en az\u0131ndan ne olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamam\u0131z\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n
Almanya\u2019da bulunan Max Planck Radyo Astronomi Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde g\u00f6rev yapan Ramesh Karuppusamy, \u201cBu kayna\u011f\u0131n tan\u0131mlanmas\u0131yla, tekrarlanan FRB\u2019lerin kayna\u011f\u0131 olarak g\u00f6sterilen pulsar benzeri sal\u0131mlara kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclen tart\u0131\u015fma g\u00fc\u00e7leniyor\u201d diyor.<\/p>\n
\u201cYak\u0131n gelecekte kullan\u0131lacak yeni teleskoplar\u0131n sa\u011flayaca\u011f\u0131 buna benzer yer tespitlerinin e\u015fi\u011findeyiz. Bu bulgular, nihayetinde bu kaynaklar\u0131n ger\u00e7ek do\u011fas\u0131n\u0131 anlamam\u0131za da olanak sa\u011flayacakt\u0131r.\u201d<\/p>\n
Ara\u015ft\u0131rman\u0131n ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 Nature dergisinde yay\u0131nland\u0131.<\/p>\n
Kaynak: Gazete Duvar, \u00c7eviri: Tarkan Tufan<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ge\u00e7en y\u0131l tespit edilen ve be\u015f kez tekrarlanan gizemli radyo sinyali, nihayet kaynak galaksisine kadar takip edebildi\u011fimiz ilk h\u0131zl\u0131 radyo patlamas\u0131 (FRB) oldu. Bu, di\u011ferlerinden farkl\u0131 bir konumdayd\u0131 ve g\u00f6kbilimciler, bu sinyallerin nas\u0131l \u00fcretildi\u011fiyle ilgili daha \u00f6nceki varsay\u0131mlar\u0131n\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmek zorunda kalacaklar. Bu tekrarlanan sinyalin kayna\u011f\u0131, D\u00fcnya\u2019dan 500 milyon \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzakl\u0131kta bulunan bir sarmal […]<\/p>\n","protected":false},"author":23,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[506],"tags":[],"class_list":["post-120677","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-astronomi"],"acf":[],"yoast_head":"\n